dars ishlanmasi

Lutfiy hayoti va ijodi.

Sana: 12-oktabr.

Sinf: 8- “A” sinf.

Fan:   Adabiyot.

Mavzu: Lutfiy hayoti va ijodi.

Darsning maqsadi:

  1. a) ta’limiy:o’quvchilarga Lutfiy hayoti va ijodi haqida bilim berish;
  2. b) tarbiyaviy:o’quvchilar qalbida ajdodlar merosiga hurmat va mehr- muhabbat uyg’otish;
  3. d) rivojlantiruvchi:o’quvchilarning nutqiy savodxonligi- ni hamda ijodiy qobilyatini rivojlantirish.

Dars turi: Noan’anaviy.

Dars shakli: Guruhlar bilan ishlash.

Dars metodi: “Klaster”, “Chaynvord”, “Rolli o’yinlar”,

“Ma’lumot to’plash”.

Dars jihozi: Darslik, Lutfiyning she’riy to’plamlari, buk-

let, plakatlar, tarqatmalar, multimediali vositalar, slayd.

Dars shiori: Ilmdan bir shu’la dilga tushgan on,

                     Shunda bilursankim, ilm bepoyon.

Firdavsiy.

                        Dars taqsimoti:

1.Tashkiliy qism                           3  daqiqa

2.O’tilgan mavzuni takrorlash      7 daqiqa

3.Yangi mavzu bayoni                 15 daqiqa

4.Mavzuni mustahkamlash           15 daqiqa

5.O’quvchilarni baholash              3 daqiqa

6.Uyga vazifa berish                     2 daqiqa.

Darsning borishi:

1.Tashkiliy qism: a)salomlashish;

b)sinf ozodaligini tekshirish;

d)davomatni aniqlash.

O’quvchilarni darsga jalb qilish maqsadida nazm daqiqasi o’tkaziladi. 21-oktabr o’zbek tilga davlat tili maqomi   berilganligi munosabati bilan o’quvchilarning   “til”haqidagi she’rlari tinglanadi.

2.O’tilgan mavzuni takrorlash.

Dastlab o’quvchilar guruhlarga bo’linishadi va guruh sardorlari tomonidan guruh nomi,shiori tanishtirilib o’tiladi.

Guruh nomlari: “Iste’dod”,”Kelajak”,”Poydevor”,”Ma’rifat”.

Guruhlarning dars jarayonidagi ishtiroklari yashil, qizil, sariq kartochkalar orqali baholanib boriladi.

Yashil rang 5 baho, qizil rang 4 baho, sariq rang 3 baho.

Dars yakunida baholar hisoblanib, g’olib guruh aniqlanadi

O’tilgan mavzu “Qutadg’u bilig” asaridagi “Timsollar ustida ishlash”.                                                                        1-shart. “Klaster” usuli.

  1. Iste’dod guruhi:

2.Kelajak guruhi:

 

3.Poydevor guruhi:

4.Ma’rifat guruhi:

Asar qahramonlari haqidagi ma’lumotlarning to’liq yozilishi hamda to’liq bayon qilinishiga ko’ra guruhlar  rag’batlantirilib o’tiladi.

3.Yangi mavzu bayoni.

O’quvchilarga Lutfiy hayoti va ijodi bo’yicha slayd namoyish qilinadi.

Mavlona Lutfiy 1366-yilda Hirot yaqinidagi Dehikanor qishlog’ida tugilgan.Lutfiyning asl ismi haligacha aniqlangan emas. Uning taxallusi Lutfiy bo’lib, taxallusi oldidan Mavlono so’zi ishlatiladi. Buning sababi Lutfiy o’z davrida “ulug’ ustoz” darajasiga erishgan. A.Navoiy ‘’Majolis un-nafois’ ’tazkirasida Lutfiyni “Malik ul-kalom”, ya’ni “So’z podshosi” deya e’tirof etadilar. “Nasoyim ul-muhabbat”asarida “To’qson to’qqiz yoshida olamdin o’tdi.Qabri Dehikanordadur, o’z  maskani erdi. Lutfiy hayoti va ijodi to’g’risida uning zamondoshlari D.Samarqandiy, Xondamir, Sh.Somiy hamda A.Kobuliy kabi tazkiranavislarning asarlarida ajoyib iste’dod sohibining mahorati haqidagi qayd va mulohazalar uchraydi.Lutfiyning yozgan asarlaridan shu narsa ma’lum bo’ladiki, u Abu Ali Ibn Sinoning “Qonun”va “Ash-shifo”asarini o’rgangan. A.Jomiy lirikasini chuqur o’zlashtirgan.O’z davrining mutasavvuf mutafakkiri Sh.Xiyoboniydan tasavvuf ilmini o’rgangan. Mutafakkir ijodiga nazar tashlaydigan bo’lsak, uning “Mushkun ul-haqoyiq”asari odob-axloq haqidagi asar hisoblanadi.A.Navoiyning yoz- gan asarlarida ta’kidlanishicha Lutfiyning bizgacha yetib kelmagan “Zafarnoma” deb atalgan asari ham mavjud  ekan. Lutfiy ijodini tadqiq qilgan olimlar: Zaki Validiy, Bertels,Hayitmetov hamda Rustamovlardir. Bizgacha Lutfiy turkiy devonining XVI-XX asrlar mobaynida ko’chirilgan jami 33 nusxasi yetib kelgan. Bu qo’lyozma — lar dunyoning turli shaharlaridagi e’tiborli kutubxona va qo’lyozmalar xazinalarida saqlanadi.Olimlarning hisob-kitobiga ko’ra, shoir merosining umumiy miqdori 2ming 774 baytdan iborat.Buning 2086 baytini,ya’ni 60% ga yaqinini g’azal janri namunalari tashkil etadi.

 

Xoh inon,xoh inonma

Sensen sevarim, xoh inon, xoh inonma

Qondur jigarim,xoh inon,xoh inonma

Hijron kechasi charxi falakka yetar, ey Moh,

Ohi saharim, xoh inon, xoh inonma.

SHoirning, xususan, g’azal va tuyuqlari XV asr o’zbek lirikasining go’zal namunasi hisoblanadi.Hozirgi paytda ham shoirning ko’plab g’azallari qo’shiq qilib kuylanadi.Ular xalqimizning sevimli ashulalari safidan joy olgan.Marhamat “Nola”guruhi tomonidan ijro etilgan   “Xoh inon,xoh inonma”qo’shig’idan bahra oling.

4.Yangi mavzuni mustahkamlash.

O’quvchilarga uyga vazifa qilib Lutfiy hayoti va ijodidan ma’lumotlar aytish, g’azallaridan yod olish hamda 2 ta sahna ko’rinishi tayyorlab kelish topshirilgan.

2-shart. Sahna ko’rinishi.

Iste’dod guruhi: ” Lutfiy va Navoiy uchrashuvi” sahna ko’rinishi.                                                                    Kelajak guruhi: ”Lutfiy va Javhariy o’rtasidagi she’rxonlik”sahna ko’rinishi.

Poydevor guruhi: Hayoti va ijodi.

Ma’rifat guruhi:G’azallaridan yod olish.

Guruhlar o’zlarining bilimi va qobilyatlariga ko’ra baholanadi.

3-shart. “Ma’lumotlar to’plash”.

Bunda guruhlar hayoti va ijodi bo’yicha ma’lumotlarni qog’ozlarga yozib, konvertlarga solishlari kerak.  Qaysi guruh ma’lumot ko’p to’plasa , shu guruh g’olib hisoblanadi.

4-shart. “Chaynvord”.

Bu shartda o’uvchilar Lutfiy hamda uning zamondoshlarining ismlarini topishlari kerak. Jami 8 ta ism keltirilgan. Qaysi guruh birinchi bo’lib topishga  ulgursa g’olib hisoblanadi.

5.O’quvchilarni baholash.

Sana: 12-oktabr.

Sinf: 8- “A” sinf.

Fan:   Adabiyot.

Mavzu: Lutfiy hayoti va ijodi.

Darsning maqsadi:

  1. a) ta’limiy:o’quvchilarga Lutfiy hayoti va ijodi haqida bilim berish;
  2. b) tarbiyaviy:o’quvchilar qalbida ajdodlar merosiga hurmat va mehr- muhabbat uyg’otish;
  3. d) rivojlantiruvchi:o’quvchilarning nutqiy savodxonligi- ni hamda ijodiy qobilyatini rivojlantirish.

Dars turi: Noan’anaviy.

Dars shakli: Guruhlar bilan ishlash.

Dars metodi: “Klaster”, “Chaynvord”, “Rolli o’yinlar”,

“Ma’lumot to’plash”.

Dars jihozi: Darslik, Lutfiyning she’riy to’plamlari, buk-

let, plakatlar, tarqatmalar, multimediali vositalar, slayd.

Dars shiori: Ilmdan bir shu’la dilga tushgan on,

                     Shunda bilursankim, ilm bepoyon.

Firdavsiy.

                        Dars taqsimoti:

1.Tashkiliy qism                           3  daqiqa

2.O’tilgan mavzuni takrorlash      7 daqiqa

3.Yangi mavzu bayoni                 15 daqiqa

4.Mavzuni mustahkamlash           15 daqiqa

5.O’quvchilarni baholash              3 daqiqa

6.Uyga vazifa berish                     2 daqiqa.

Darsning borishi:

1.Tashkiliy qism: a)salomlashish;

b)sinf ozodaligini tekshirish;

d)davomatni aniqlash.

O’quvchilarni darsga jalb qilish maqsadida nazm daqiqasi o’tkaziladi. 21-oktabr o’zbek tilga davlat tili maqomi   berilganligi munosabati bilan o’quvchilarning   “til”haqidagi she’rlari tinglanadi.

2.O’tilgan mavzuni takrorlash.

Dastlab o’quvchilar guruhlarga bo’linishadi va guruh sardorlari tomonidan guruh nomi,shiori tanishtirilib o’tiladi.

Guruh nomlari: “Iste’dod”,”Kelajak”,”Poydevor”,”Ma’rifat”.

Guruhlarning dars jarayonidagi ishtiroklari yashil, qizil, sariq kartochkalar orqali baholanib boriladi.

Yashil rang 5 baho, qizil rang 4 baho, sariq rang 3 baho.

Dars yakunida baholar hisoblanib, g’olib guruh aniqlanadi

O’tilgan mavzu “Qutadg’u bilig” asaridagi “Timsollar ustida ishlash”.                                                                        1-shart. “Klaster” usuli.

  1. Iste’dod guruhi:

2.Kelajak guruhi:

 

3.Poydevor guruhi:

4.Ma’rifat guruhi:

Asar qahramonlari haqidagi ma’lumotlarning to’liq yozilishi hamda to’liq bayon qilinishiga ko’ra guruhlar  rag’batlantirilib o’tiladi.

3.Yangi mavzu bayoni.

O’quvchilarga Lutfiy hayoti va ijodi bo’yicha slayd namoyish qilinadi.

Mavlona Lutfiy 1366-yilda Hirot yaqinidagi Dehikanor qishlog’ida tugilgan.Lutfiyning asl ismi haligacha aniqlangan emas. Uning taxallusi Lutfiy bo’lib, taxallusi oldidan Mavlono so’zi ishlatiladi. Buning sababi Lutfiy o’z davrida “ulug’ ustoz” darajasiga erishgan. A.Navoiy ‘’Majolis un-nafois’ ’tazkirasida Lutfiyni “Malik ul-kalom”, ya’ni “So’z podshosi” deya e’tirof etadilar. “Nasoyim ul-muhabbat”asarida “To’qson to’qqiz yoshida olamdin o’tdi.Qabri Dehikanordadur, o’z  maskani erdi. Lutfiy hayoti va ijodi to’g’risida uning zamondoshlari D.Samarqandiy, Xondamir, Sh.Somiy hamda A.Kobuliy kabi tazkiranavislarning asarlarida ajoyib iste’dod sohibining mahorati haqidagi qayd va mulohazalar uchraydi.Lutfiyning yozgan asarlaridan shu narsa ma’lum bo’ladiki, u Abu Ali Ibn Sinoning “Qonun”va “Ash-shifo”asarini o’rgangan. A.Jomiy lirikasini chuqur o’zlashtirgan.O’z davrining mutasavvuf mutafakkiri Sh.Xiyoboniydan tasavvuf ilmini o’rgangan. Mutafakkir ijodiga nazar tashlaydigan bo’lsak, uning “Mushkun ul-haqoyiq”asari odob-axloq haqidagi asar hisoblanadi.A.Navoiyning yoz- gan asarlarida ta’kidlanishicha Lutfiyning bizgacha yetib kelmagan “Zafarnoma” deb atalgan asari ham mavjud  ekan. Lutfiy ijodini tadqiq qilgan olimlar: Zaki Validiy, Bertels,Hayitmetov hamda Rustamovlardir. Bizgacha Lutfiy turkiy devonining XVI-XX asrlar mobaynida ko’chirilgan jami 33 nusxasi yetib kelgan. Bu qo’lyozma — lar dunyoning turli shaharlaridagi e’tiborli kutubxona va qo’lyozmalar xazinalarida saqlanadi.Olimlarning hisob-kitobiga ko’ra, shoir merosining umumiy miqdori 2ming 774 baytdan iborat.Buning 2086 baytini,ya’ni 60% ga yaqinini g’azal janri namunalari tashkil etadi.

 

Xoh inon,xoh inonma

Sensen sevarim, xoh inon, xoh inonma

Qondur jigarim,xoh inon,xoh inonma

Hijron kechasi charxi falakka yetar, ey Moh,

Ohi saharim, xoh inon, xoh inonma.

SHoirning, xususan, g’azal va tuyuqlari XV asr o’zbek lirikasining go’zal namunasi hisoblanadi.Hozirgi paytda ham shoirning ko’plab g’azallari qo’shiq qilib kuylanadi.Ular xalqimizning sevimli ashulalari safidan joy olgan.Marhamat “Nola”guruhi tomonidan ijro etilgan   “Xoh inon,xoh inonma”qo’shig’idan bahra oling.

4.Yangi mavzuni mustahkamlash.

O’quvchilarga uyga vazifa qilib Lutfiy hayoti va ijodidan ma’lumotlar aytish, g’azallaridan yod olish hamda 2 ta sahna ko’rinishi tayyorlab kelish topshirilgan.

2-shart. Sahna ko’rinishi.

Iste’dod guruhi: ” Lutfiy va Navoiy uchrashuvi” sahna ko’rinishi.                                                                    Kelajak guruhi: ”Lutfiy va Javhariy o’rtasidagi she’rxonlik”sahna ko’rinishi.

Poydevor guruhi: Hayoti va ijodi.

Ma’rifat guruhi:G’azallaridan yod olish.

Guruhlar o’zlarining bilimi va qobilyatlariga ko’ra baholanadi.

3-shart. “Ma’lumotlar to’plash”.

Bunda guruhlar hayoti va ijodi bo’yicha ma’lumotlarni qog’ozlarga yozib, konvertlarga solishlari kerak.  Qaysi guruh ma’lumot ko’p to’plasa , shu guruh g’olib hisoblanadi.

4-shart. “Chaynvord”.

Bu shartda o’uvchilar Lutfiy hamda uning zamondoshlarining ismlarini topishlari kerak. Jami 8 ta ism keltirilgan. Qaysi guruh birinchi bo’lib topishga  ulgursa g’olib hisoblanadi.

5.O’quvchilarni baholash.

To’plangan kartochkalar hisoblanib, g’olib guruh aniqlanadi.

Darsda faol qatnashgan o’quvchilar faxriy yorliqlar bilan taqdirlanadi.

6.Uyga vazifa:  Lutfiy g’azallaridan yod olish.

To’plangan kartochkalar hisoblanib, g’olib guruh aniqlanadi.

Darsda faol qatnashgan o’quvchilar faxriy yorliqlar bilan taqdirlanadi.

6.Uyga vazifa:  Lutfiy g’azallaridan yod olish.